\documentclass[a4paper,12pt]{article}
\usepackage{polski}
\usepackage{indentfirst}
\usepackage[utf8]{inputenc}
\usepackage[colorlinks,urlcolor=blue,linkcolor=black]{hyperref}
\usepackage{anysize}
\usepackage{graphicx}
\usepackage{fancyhdr}
\usepackage{deferredfootnotes}
\marginsize{2.5cm}{2.5cm}{3cm}{3cm}

\clubpenalty	10000
\widowpenalty	10000
\brokenpenalty	10000
\sloppy

\hypersetup{
	pdftitle={Znaczenie praktyki-i-przebudzenia},
	pdfauthor={Eihei D\=ogen; z~języka japońskiego przełożył H\=ojun},
	pdfcreator={mahajana.net},
}

\setcounter{secnumdepth}{0}

\begin{document}

\thispagestyle{empty}

\null
\vfill
\begin{center}
	{\Huge Znaczenie praktyki-i-przebudzenia \par}
	
	\bigskip

	{\large Eihei D\=ogen}

	\bigskip

	z języka japońskiego przełożył H\=ojun
\end{center}
\vfill
\vfill
\null

\newpage
\section
	[Ogólne wprowadzenie]
	{Rozdział pierwszy\\ Ogólne wprowadzenie}

Dokładne zrozumienie życia-i-śmierci jest dla praktykującego ścieżkę
buddyjską\deferredfootnotemark[1] rzeczą najwyższej wagi. Jeśli
w~życiu-i-śmierci jest budda\deferredfootnotemark[2], nie ma
życia-i-śmierci. Zrozumiawszy, że życie-i-śmierć nie są niczym innym jak
nirwaną\deferredfootnotemark[3], nie czuj odrazy do życia-i-śmierci ani
nie pragnij nirwany. Wtedy po raz pierwszy uwolnisz się od
życia-i-śmierci. Tę jedyną najważniejszą rzecz powinieneś dogłębnie
zrozumieć\deferredfootnotemark[4].

Niezwykle trudno jest uzyskać ludzkie ciało\deferredfootnotemark[5].
Czymś naprawdę niezwykłym jest napotkać Dharmę
Buddy\deferredfootnotemark[6]. Teraz, na skutek dobrych czynów
z~przeszłości, nie tylko uzyskałeś~--- jakże trudne do zdobycia~---
ludzkie odrodzenie, ale również miałeś szczęście napotkać~--- tak trudną
do napotkania~--- naukę Buddy. Nie pozwól, aby to najlepsze z~możliwych
odrodzeń wewnątrz życia-i-śmierci, a~jakże ulotne, zostało rzucone na
wiatr przemijalności.

Trudno jest polegać na nietrwałości i~nie wiemy, na jakie źdźbło trawy
na jakiej drodze spadnie rosa życia. Z~całą pewnością twoje ciało nie
należy do ciebie. Życie upływa bardzo szybko i~trudno jest je zatrzymać.
Szukasz młodości, która gdzieś odeszła a~gdy jej poszukać, to nie
pozostał po niej żaden ślad. Jeśli dokładnie się nad tym zastanowisz,
zrozumiesz, że nie zdołasz napotkać ponownie tego, co minęło. Kiedy
nieoczekiwanie nadejdzie śmierć\deferredfootnotemark[7], nie przyjdzie
ci z~pomocą ani król, ani minister. Nie pomoże ci wierny przyjaciel,
służący, żona i~dzieci ani majątek. Samotnie udasz się do tamtego
świata\deferredfootnotemark[8], a~towarzyszyć ci będą jedynie twoje
dobre i~złe uczynki.

Nie powinieneś przestawać z~ludźmi, którzy w~tym świecie nie znają prawa
przyczyny i~skutku. Nie rozumiejąc dokładnie skutku swoich działań, nie
zdają sobie sprawy z~trzech czasów i~tkwią w~błędnym poglądzie nie
rozróżniając pomiędzy dobrem a~złem. Ogólne prawo przyczyny i~skutku
jest zgodne z~prawdą i~bezstronne. Czyniąc zło upadasz. Robiąc dobro
zdążasz ku górze. Nie ma w~tym najmniejszego błędu. Gdyby nie było
przyczyny, nie byłoby również skutku, a~wówczas żaden z~buddów nie
pojawiłby się w~tym świecie, a~Patriarcha\deferredfootnotemark[9] nie
przybyłby na Zachód.

Są trzy czasy, w~których doświadczamy skutków swoich dobrych i~złych
czynów. Pierwszym jest teraźniejszość, drugim następne życie, trzecim
zaś któreś z~kolejnych odrodzeń. To nazywa się trzema czasami.
Praktykując drogę buddów i~patriarchów od samego początku musisz
zrozumieć znaczenie zapłaty za czyny w~trzech czasach. Gdy tak się nie
dzieje, wielu błądzi i~wpada w~fałszywy pogląd. Nie tylko będziesz
utrzymywał błędne poglądy, ale przez długi czas będziesz cierpiał
w~którymś z~trzech niższych światów\deferredfootnotemark[10]. Naprawdę
powinieneś zrozumieć, że w~tym życiu masz tylko jedno
ciało\deferredfootnotemark[11]. Hołdując błędnemu poglądowi dopuszczasz
się nieprawości. Jest to godne pożałowania. Angażujesz się w~niewłaściwe
zachowania myśląc, że nie ma w~tym nic złego. Mimo że utrzymujesz błędny
pogląd mówiący o~tym, że nie ma skutków złych uczynków, nie znaczy to,
że nie doświadczysz zapłaty za złe czyny.

\newpage
\section
	[Zniweczenie przewin poprzez skruchę]
	{Rozdział drugi\\ Zniweczenie przewin poprzez skruchę}

Buddowie i~patriarchowie\deferredfootnotemark[12] w~swym wielkim
miłosierdziu otwierają szeroką bramę
współczucia\deferredfootnotemark[13] po to, by poprowadzić wszystkie
żyjące istoty do osiągnięcia przebudzenia. Któż z~bogów i~ludzi progu
jej nie przekroczy? Choć nikt nie uniknie zapłaty za złe czyny, jakich
się dopuścił w~którymś z~trzech czasów, to czyniąc skruchę zmniejszasz
ciężar zapłaty lub niszczysz swe przewiny i~oczyszczasz się.

A skoro jest tak właśnie, powinieneś ze szczerym sercem czynić skruchę
przed buddami przeszłości. W~ten sposób moc zasługi płynącej z~czynienia
skruchy przez buddów przeszłości ratuje ciebie i~oczyszcza. Dzięki tej
zasłudze rozwijasz czystą, wszechprzenikającą wiarę i~wysiłek. Kiedy
pojawi się czysta wiara zmienia ciebie i~innych, swą dobrotliwością
ogarniając wszystkie istoty żyjące
i~nieożywione\deferredfootnotemark[14]. Istota tego zawarta jest
w~następujących słowach:

\begin{quote}
	Wy wszyscy buddowie i~patriarchowie, którzy w~oparciu o~drogę
	Buddy\deferredfootnotemark[15] osiągnęliście
	Drogę\deferredfootnotemark[16], okażcie współczucie i~wyzwólcie mnie
	z~więzów czynów, jakich się dopuściłem i~usuńcie przeszkody
	w~praktykowaniu Drogi~--- nawet jeśli złe czyny, jakie nagromadziłem
	w~przeszłych żywotach, miałyby być liczne i~ciężkie, i~stać się
	przeszkodą na ścieżce. Aby moc tej zasługi-i-mądrości
	buddy\deferredfootnotemark[17] szeroko wypełniła bezkresny
	wszechświat\deferredfootnotemark[18], i~abym również obdarowany
	został współczuciem. Buddowie i~patriarchowie przeszłości byli nami
	i~my w~przyszłości staniemy się buddami i~patriarchami. Wszystkie
	złe czyny, jakich dopuściłem się w~przeszłości na skutek nie
	mających początku chciwości, gniewu
	i~ignorancji\deferredfootnotemark[19], będące wytworem ciała, mowy
	i~umysłu\deferredfootnotemark[20], wszystkie je teraz wyznaję ze skruchą.
\end{quote}

W ten sposób czyniąc skruchę z~pewnością otrzymasz tajemną pomoc od
buddów i~patriarchów. Powinieneś z~umysłem wypełnionym wiarą, ze
złożonymi dłońmi i~spuszczoną głową z~szacunkiem zwrócić się do Buddy
wszystko wyznając. Siła tego wyznania przetnie korzeń przewin.

\newpage
\section
	[Przyjęcie wskazań i~osiągnięcie stanu buddy]
	{Rozdział trzeci\\Przyjęcie wskazań i~osiągnięcie stanu buddy\deferredfootnotemark[21]}

Następnie powinieneś głęboko okazywać cześć Trzem Skarbom~--- Buddzie,
Dharmie i~Sandze\deferredfootnotemark[22]. Nawet jeśli twoje życie
i~ciało się zmieniają, przez cały czas powinieneś błagać, byś mógł
czcić, składać ofiary i~służyć Trzem Skarbom. Prawdziwa Dharma
przekazywane przez buddów i~patriarchów w~Indiach i~Chinach było pełne
czci dla Buddy, Dharmy i~Sanghi.

Jeżeli żyjące istoty, które zebrały niewielką ilość zasługi i~nie miały
szczęścia, by choć usłyszeć miano ,,Trzy Skarby'', to tym bardziej
w~czym miałyby przyjąć schronienie\deferredfootnotemark[23]? Nie
powinieneś być jak ci, którzy ogarnięci strachem, na próżno szukają
schronienia w~górskich bóstwach i~duchach oraz czczą święte
kopce\deferredfootnotemark[24] zewnętrznych
ścieżek\deferredfootnotemark[25]. W~ten sposób nie wyzwolisz się
z~cierpienia. Zamiast tego powinieneś szybko przyjąć schronienie
w~Trzech Skarbach~--- Buddzie, Dharmie i~Sandze i~nie tylko wyzwolić się
z~cierpienia, ale też urzeczywistnić Umysł Przebudzenia. Przyjmowanie
schronienia w~Trzech Skarbach oznacza całkowicie czystą wiarę. Czy to za
czasów, kiedy Ten, Który Tak Przyszedł\deferredfootnotemark[26] przebywał w~tym
świecie, czy też po tym jak odszedł
w~Parinirwanę\deferredfootnotemark[27] z~pochyloną głowę i~ze złożonymi
dłońmi recytuj w~następujący sposób:

\begin{verse}
	Przyjmuję schronienie w~Buddzie \\
	Przyjmuję schronienie w~Dharmie \\
	Przyjmuję schronienie w~Sandze
\end{verse}

Przyjmuję schronienie w~Buddzie, ponieważ jest wielkim nauczycielem.
Przyjmuję schronienie w~Dharmie, ponieważ jest dobrym lekarstwem.
Przyjmuję schronienie w~Sandze, ponieważ składa się z~doskonałych
przyjaciół. Stanie się uczniem Buddy zależy od przyjęcia trzech
schronień. Przyjmując jakiekolwiek wskazania najpierw przyjmuje się Trzy
Schronienia, a~następnie przyjmuje się wszystkie wskazania. W~ten sposób
dzięki przyjmowaniu Trzech Schronień przyjmujesz wskazania. Zasługą
płynącą z~przyjęcia schronienia w~Buddzie, Dharmie i~Sandze staje się,
gdy doświadcza się jedności z~umysłem buddy\deferredfootnotemark[28]. Czy jest to istota boska,
człowiek, istota piekielna, głodny duch czy zwierzę, kiedy doświadcza
jedności z~umysłem buddy, otrzymuje schronienie. Ten, który już schronił
się w~kolejnych żywotach, światach i~miejscach gromadzić będzie zasługę,
aż w~końcu osiągnie Najwyższe Doskonałe
Przebudzenie\deferredfootnotemark[29]. Powinieneś wiedzieć, że zasługa
przyjęcia Trzech Schronień jest najczcigodniejszą, najcenniejszą,
najgłębszą tajemnicą, nie-do-zrozumienia. Ponieważ pokazał to sam
Czczony Przez Świat\deferredfootnotemark[30] wszystkie czujące istoty
powinny w~to uwierzyć. Następnie powinieneś przyjąć Trzy Grupy Czystych
Wskazań\deferredfootnotemark[31]:

\begin{itemize}
	\setlength{\itemsep}{0pt}
	\item Pierwsze: przestrzegać wszystkich wskazań.
	\item Drugie: praktykować dobro.
	\item Trzecie: pomagać czującym istotom.
\end{itemize}

Następnie powinieneś otrzymać Dziesięć Poważnych Zakazów:

\begin{itemize}
	\setlength{\itemsep}{0pt}
	\item Pierwsze wskazanie: nie zabijać.
	\item Drugie wskazanie: nie kraść.
	\item Trzecie wskazanie: nie popełniać wykroczeń seksualnych\deferredfootnotemark[32].
	\item Czwarte wskazanie: nie kłamać.
	\item Piąte wskazanie: nie spożywać alkoholu. 
	\item Szóste wskazanie: nie mówić o~błędach innych.
	\item Siódme wskazanie: nie wywyższać siebie i~nie poniżać innych.
	\item Ósme wskazanie: nie być skąpym jeśli chodzi o~nauki Dharmy.
	\item Dziewiąte wskazanie: nie wpadać w~gniew.
	\item Dziesiąte wskazanie: nie lżyć Trzech Skarbów.
\end{itemize}

Powyższe Trzy Schronienia, Trzy Grupy Czystych Wskazań oraz Dziesięć
Poważnych Zakazów otrzymali i~podtrzymywali wszyscy buddowie. Ten, kto
przyjmuje wskazania urzeczywistnia diamentowy i~niezniszczalny owoc
Drogi~--- Najwyższe Doskonałe Przebudzenie wszystkich buddów trzech
czasów\deferredfootnotemark[33]. Czyż jest jakiś mędrzec, który nie poszukiwałby tego? Czczony
Przez Świat wyraźnie pokazał wszystkim czującym istotom, że przyjmując
wskazania buddów osiągają ich stan i~urzeczywistniają to samo Wielkie
Przebudzenie, w~rzeczywistości stając się dziećmi wszystkich
buddów\deferredfootnotemark[34]. Wszyscy buddowie przebywają w~tym
stanie utrzymując te wskazania, nie pozostawiając myśli ani wrażeń
w~żadnym z~kierunków. Wszystkie czujące istoty wiecznie w~nim
przebywając posługują się nim nie objawiając w~swych myślach
i~wrażeniach żadnego z~kierunków\deferredfootnotemark[35]. Wówczas we
wszystkich dziesięciu kierunkach wszechświata ziemia, trawa, drzewa,
żywopłoty, mury, dachówki i~kamienie nauczają Dharmy
Buddy\deferredfootnotemark[36]. A~wszyscy, którzy czerpią korzyści ze
wzbudzonych z~nich wiatru i~wody, wspierani przez cudownie tajemne
i~niemożliwe do pomyślenia nauczanie\deferredfootnotemark[37] osiągają
bliskie\deferredfootnotemark[38] Przebudzenie. Taka jest zasługa, która
nie jest działana. Taka jest zasługa, która nie jest tworzona. To
wzbudzenie w~sobie umysłu dążącego do osiągnięcia Przebudzenia.

\newpage
\section
	[Złożenie ślubowania i~przynoszenie pożytku istotom]
	{Rozdział czwarty\\ Złożenie ślubowania\deferredfootnotemark[39] i~przynoszenie pożytku istotom}

Wzbudzenie w~sobie umysłu dążącego do osiągnięcia
przebudzenia\deferredfootnotemark[40] jest ślubowaniem wyzwolenia
wszystkich czujących istot przed osiągnięciem przebudzenia samemu. Niech
to będzie osoba świecka, mnich, istota niebiańska czy zwyczajny
człowiek, w~chwili cierpienia lub radości~--- każdy powinien natychmiast
wzbudzić w~sobie umysł dążący do wyzwolenia najpierw wszystkich innych
żyjących istot zanim samemu osiągnie przebudzenie. Nawet ktoś niczym się
niewyróżniający, jeśli wzbudzi ten umysł, jest przewodnikiem wszystkich
czujących istot. Nawet siedmioletnia dziewczynka może zostać najwyższym
nauczycielem czterech rodzajów uczniów Buddy\deferredfootnotemark[41]
i~być niczym współczujący ojciec dla wszystkich czujących istot. Nie
zastanawiaj się nad tym czy ktoś jest mężczyzną czy kobietą. Takie jest
najwspanialsze ze wszystkich Prawo ścieżki buddyjskiej.

Wzbudziwszy umysł dążący ku przebudzenia, choćbyś nieustannie odradzał
się na któryś z~czterech sposobów\deferredfootnotemark[42] na którejś
z~sześciu ścieżek istnienia wszystkie one są szansą praktykowania
i~wzbudzenia w~sobie umysłu pragnącego osiągnięcia przebudzenia. Nawet
jeśli do chwili obecnej marnowałeś swoje życie, jeszcze w~tym życiu
natychmiast powinieneś wzbudzić w~sobie to ślubowanie. Nawet jeśli
zasługi potrzebne do osiągnięcia stanu buddy dojrzały i~są w~pełni
doskonałe, powinieneś je ofiarować żyjącym istotom, by osiągnęły
przebudzenie i~stały się buddami. Są też takie istoty, które praktykują
przez niezliczone eony\deferredfootnotemark[43] przynosząc pożytek innym
istotom i~je najpierw przeprawiając na drugi
brzeg\deferredfootnotemark[44] samemu nie stając się buddą.

Przynoszenie pożytku żyjącym istotom wiąże się z~czterema rodzajami
mądrości. To szczodrość, miłujące słowa, dobrotliwość oraz utożsamianie
się z~innymi\deferredfootnotemark[45]. One to są praktyką i~ślubowaniem
bodhisattwy\deferredfootnotemark[46]. Szczodrość oznacza nie łaknienie
niczego. Mimo iż nie posiadasz niczego [co mógłbyś dać], nie oznacza to,
że nie możesz niczego ofiarować. Nie odczuwaj niechęci, gdy przedmiotem
dawania jest coś małego, [ponieważ] zasługa [z tego płynąca] jest
prawdziwa. A~zatem powinieneś ofiarować choćby pojedynczą frazę lub
pojedynczy wers Dharmy. To staje się nasieniem dobra w~tym i~przyszłym
życiu. Powinieneś ofiarować pojedynczą monetę, źdźbło trawy, dzięki
czemu rosną korzenie dobra w~obecnym i~przyszłym świecie. Dharma staje
się skarbem, skarb staje się Dharmą. Jednak dający nie pragną od nikogo
odpłaty i~wdzięczności; oni sami użyczają swej siły. Budowanie łodzi
i~stawianie mostów są również aktami ofiarowania, a~i w~zarabianiu na
utrzymanie i~wytwarzaniu przedmiotów nie ma z~ich natury niczego, co nie
byłoby dawaniem.

Miłujące słowa oznaczają, że kiedy patrzymy na istoty, w~naszym umyśle
wzbudzamy współczucie i~zwracamy się do nich troskliwie. Współczujemy
żyjącym istotom niczym niemowlęciu\deferredfootnotemark[47]. Takie myśli
winniśmy gromadzić i~zwracać się do nich; to właśnie miłujące słowa.
Prawych powinniśmy chwalić, a~nad nieprawymi litować się. Mowa, która za
podstawę ma miłujące słowa, ma siłę przezwyciężania zaprzysięgłych
wrogów i~powodowania przychylności władzy. Kiedy ludzie bezpośrednio
słyszą miłujące słowa ich twarz się rozjaśnia i~serce się raduje. A~tym
bardziej zatrzymujemy w~swym sercu miłujące słowa usłyszane za naszymi
plecami. Powinieneś wiedzieć, że miłujące słowa mają moc obrócenia
niebios.

Dobrotliwość oznacza przynoszenie pożytku wszystkim istotom, bez względu
czy szlachetnym czy też nikczemnikom. Ten, który pomógł bezbronnemu
żółwiowi\deferredfootnotemark[48] czy choremu wróblowi, nie oczekiwał
w~zamian żadnego uznania czy podzięki\deferredfootnotemark[49].
Kierowany był jedynie chęcią pomocy. Głupcy myślą, że kiedy przedłożą
dobro innych nad własne, ich interesy na tym ucierpią. Ale jest to
błędne myślenie. Dobrotliwość jest wszechogarniająca i~przynosi korzyść
tak samo innym, jak i~nam samym. Utożsamianie oznacza
nierozróżnianie~--- nie robienie różnicy między sobą a~innymi. Podobnie
jak Ten, Który Tak Przyszedł, który w~ludzkiej formie żył tak jak ludzie. Najpierw
innych winniśmy utożsamiać z~sobą, a~następnie siebie z~innymi. Wraz
z~upływem czasu my sami jak i~inni stajemy się jednym. Przypomina to
ocean, który nie odmawia żadnej wodzie wstępu. Dlatego wszystkie wody
zbierając się razem tworzą jeden ocean. Powyższe nauki są praktyką
ślubowania umysłu bodhisattwy, dlatego powinieneś w~ciszy nad nimi
rozmyślać i~nie lekceważyć ich. Czcij i~składaj cześć ich zasłudze,
która jest w~stanie wyzwolić wszystkie istoty przeprowadzając je na
drugi brzeg.

\newpage
\section
	[Okazywanie wdzięczności poprzez podtrzymywanie praktyki]
	{Rozdział piaty\\ Okazywanie wdzięczności poprzez podtrzymywanie praktyki\deferredfootnotemark[50]}

Ludzie zamieszkujący południowy kontynent
Jambudv\={\i}py\deferredfootnotemark[51] są w~stanie wzbudzić umysł
dążący ku przebudzenia. Powinieneś zatem radować się, iż teraz, na
skutek przyczyn i~warunków oraz ślubowania odrodziłeś się w~tym świecie
Sah\=a\deferredfootnotemark[52] i~miałeś szansę spotkania nauki Buddy
Ś\=akyamuniego. W~ciszy zastanów się nad tym, iż gdyby w~tych czasach
nie pojawiła się Prawdziwa Dharma, nie mógłbyś napotkać go, nawet
porzuciwszy dlań własne życie. Powinniśmy żarliwie pragnąć, by móc dziś
spotkać na swej drodze Prawdziwą Dharmę. Słuchaj co powiedział Budda:
,,Kiedy spotkasz mistrza, który prawi o~Przebudzeniu, nie zważaj na jego
urodzenie ni na wygląd. Nie czuj niechęci do jego wad i~nie zastanawiaj
się nad tym, jak postępuje, lecz ze względu na jego mądrość składaj
przed nim pokłony trzy razy dziennie okazując mu szacunek nie dając mu
żadnych powodów do zmartwienia''.

Możemy teraz widzieć buddów i~słuchać ich nauki dzięki współczuciu
wszystkich buddów i~patriarchów będącym skutkiem ich nieprzerwanej
praktyki. Gdyby nie bezpośredni przekaz z~umysłu do umysłu buddów
i~patriarchów, jakże mogłoby ono dosięgnąć naszych czasów? Powinniśmy
czuć wdzięczność choćby za pojedyncze słowo, za każdy wers Dharmy. Jakże
zatem nie spłacić ogromnego długu wdzięczności za nieprzewyższone
i~wielką naukę Skarbca Oka Prawdziwej Dharmy? Zraniony wróbel nie
zapomniał okazanej mu życzliwości odpłacając się swemu dobroczyńcy
pierścieniami Sanfu\deferredfootnotemark[53]. Nie zapomniał o~swym
wybawcy również bezradny żółw, który spłacił swój dług w~pieczęci
Yufou\deferredfootnotemark[54]. Jeśli nawet zwierzęta okazują
wdzięczność za okazaną im dobroć dlaczegóż ludzie o~tym nie wiedzą?

Odwdzięczenie się nie tkwi w~niczym innym jak tylko w~codziennym
podtrzymywaniu praktyki, i~jest ono prawdziwą drogą~--- nie marnowaniem
ani jednego dnia. Na tym właśnie polega podtrzymywanie praktyki. Czas
pędzi szybciej aniżeli strzała. Życie jest bardziej ulotne aniżeli
kropla rosy. Bez względu na to jak dobre posiadasz zręczne
środki\deferredfootnotemark[55] nie zdołasz przywrócić minionego dnia.
Przeżyć na próżno pełnych dni i~miesięcy sto lat to żal zmarnowane go
ciała. Nawet jeśli dniami i~miesiącami przez sto lat miotałbyś się jako
niewolnik obiektów zmysłów\deferredfootnotemark[56], to jeśli przez
dzień jeden podtrzymywałbyś praktykę, nie tylko sięgnie ona stu lat tego
życia, ale również wyzwoliłbyś sto lat swojego poprzedniego jak
i~następnego życia. Owo życie przez ten jeden dzień stałoby się życiem
godnym czci, a~ciało godnym czci ciałem. Powinieneś okazywać miłość
ciału i~umysłowi, które podtrzymują praktykę, oraz szacunek samemu
sobie. To dzięki podtrzymywaniu naszej praktyki ukazuje się przed nami
praktyka wszystkich buddów i~dzięki temu osiągamy Wielką Drogę
wszystkich buddów. Dlatego właśnie nawet jeden dzień podtrzymywania
praktyki staje się nasieniem i~praktyką podtrzymywaną przez wszystkich
buddów. Wszyscy buddowie, o~których tutaj mowa, są Buddą Ś\=akyamunim.
Budda Ś\=akyamuni jest właśnie umysłem będącym
buddą\deferredfootnotemark[57]. Wszyscy buddowie przeszłości,
teraźniejszości i~przyszłości, w~chwili, kiedy osiągają stan buddy, bez
wątpienia stają się Buddą Ś\=akyamunim, są umysłem będącym właśnie
buddą. Powinieneś studiować znaczenie tego, kto jest umysłem będącym
właśnie buddą, a~w ten sposób naprawdę odwdzięczasz się za dobro, które
otrzymałeś od buddy.


%% treść przypisów

\deferredfootnote[1]{Skr.~\emph{buddha-kula}, chiń.~\emph{fojia},
jap.~\emph{bukke}. Dosłownie ,,[członka] rodziny Buddy''}

\deferredfootnote[2]{Skr.~\emph{buddha}, chiń.~\emph{fo},
jap.~\emph{hotoke}, \emph{butsu}. Słowo ,,budda'' posiada dwa znaczenia.
W~węższym zakresie odnosi się tylko i~wyłącznie do Buddy Ś\=akyamuniego,
historycznego Buddy i~wtedy też pisane jest dużą literą. W~bardziej
ogólnym znaczeniu dotyczy wszystkich innych istot przebudzonych bądź też
stanu buddy czyli Przebudzenia.}

\deferredfootnote[3]{Skr.~\emph{nirv\=a\d{n}a}, chiń.~\emph{niepan},
jap.~\emph{nehan}. Dosłownie oznacza ,,wygaszenie'', ,,zgaszenie''
i~oznacza doskonały spokój umysłu po wygaszeniu wszelkich namiętności.}

\deferredfootnote[4]{Skr.~\emph{sa\d{m}s\=ara}, chiń.~\emph{lunhui},
jap.~\emph{rinne}. Innymi słowy oznacza to uwolnienie się z~wiecznego
kołowrotu nieustannego cyklu narodzin i~śmierci.}

\deferredfootnote[5]{Nauki buddyjskie często mówią o~trudności
odrodzenia się człowiekiem. Najczęściej przytaczaną parabolą jest na
wpół ślepy żółw, który żyje głęboko w~otchłani oceanu i~raz na sto lat
wypływa na powierzchnię wody, na której unosi się kłoda z~dziurą.
Prawdopodobieństwo odrodzenia się jako człowiek jest mniejsze aniżeli
to, iż ów ślepy żółw wychyli szyję i~trafi w~unoszącą się na wodzie
dziurawą kłodę.}

\deferredfootnote[6]{Skr.~\emph{dhárma}, chiń.~\emph{fa},
jap.~\emph{h\=o}. Tu w~znaczeniu doktryny buddyjskiej, nauk Buddy.}

\deferredfootnote[7]{Dosłownie: nietrwałość.}

\deferredfootnote[8]{Chiń.~\emph{huangquan}, jap.~\emph{k\=osen} lub
\emph{yomi}. Nazwa pochodzi z~mitologii chińskiej, w~której mowa
o~krainie zmarłych o~nazwie Huangquan, co dosłownie znaczy ,,Żółte
Źródła''. Pierwsze wzmianki pojawiają się w~chińskich tekstach już
w~VIII~wieku p.n.e. W~japońskiej mitologii shint\=o i~wedle opisów
w~\emph{Kojiki} (712~r. \emph{,,Księga dawnych wydarzeń''},
w~przekładzie na język polski ś.p. profesor Wiesław Kotański)
\emph{yomi} jest miejscem, gdzie udają się zmarli po śmierci, z~którego
nie ma powrotu do świata żywych. Po przybyciu na Wyspy Japońskie
buddyzmu w~VI wieku \emph{yomi} zostało uznane za jedno z~piekieł
buddyjskich.}

\deferredfootnote[9]{Bodhidharma, chiń.~Pudidamo lub Damo,
jap.~Bodaidaruma lub Daruma (?-530?). Dwudziesty ósmy patriarcha
buddyzmu indyjskiego i~pierwszy patriarcha buddyzmu chan. Według
tradycji przybył z~Indii do Chin, by przynieść przekaz Dharmy Buddy.
Mimo że istnieją dokumenty chińskie, które wspominają mnicha
buddyjskiego o~takim imieniu, są też głosy negujące prawdziwość jego
istnienia.}

\deferredfootnote[10]{Skr.~\emph{durgati}, chiń.~\emph{edao},
jap.~\emph{akud\=o}. Dosłownie ,,zła droga''. Zgodnie z~kosmologią
buddyjską świat samsary, w~którym odradzają się istoty, dzieli się na
tzw. trzy sfery lub trzy światy (skr.~\emph{triloka},
chiń.~\emph{sanjie}, jap.~\emph{sankai}). Najwyższym z~nich jest Świat
Bezforemny (skr.~\emph{\=ar\=upya-loka}, chiń.~\emph{wusejie},
jap.~\emph{mushikikai}), sfera bezcielesności. Drugim jest Świat Formy
(skr.~\emph{r\=upa-loka}, chiń.~\emph{sejie}, jap.~\emph{shikikai}),
w~którym istoty odrzuciły wszelakie pragnienia i~pożądania ale pozostało
im jeszcze ciało fizyczne. Trzecim natomiast jest Świat Pragnień (skr.
\emph{k\=ama-loka}, chin. \emph{yujie}, jap.~\emph{yokukai}). Ów trzeci
świat dzieli się na ,,sześć dróg'' (skr.~\emph{\d{s}a\d{d}-gati},
chiń.~\emph{liudao}, jap.~\emph{rokud\=o}). W~zależności od wytworzonej
przez siebie karmy istot zamieszkujących światy te są podzielone na tzw.
trzy niższe ścieżki (chiń.~\emph{santu}, jap.~\emph{sanzu}), do których
należą od najniższego wymieniając: piekło (skr.~\emph{naraka} lub
\emph{niraya}, chiń.~\emph{diyu}, jap.~\emph{jigoku}), świat zwierząt
(skr.~\emph{tiryanc} lub \emph{tiryag-yoni}, chiń.~\emph{chusheng},
jap.~\emph{chikush\=o}) oraz świat głodnych duchów (skr.~\emph{preta},
chiń.~\emph{egui}, jap.~\emph{gaki}) oraz tzw. trzy wyższe światy, wśród
których jest świat ludzi (skr.~\emph{manusya} lub \emph{p\=uru\d{s}a},
chiń.~\emph{ren}, jap.~\emph{nin}), świat półbogów lub demonów wojny
(skr.~\emph{\=asura}, chiń.~\emph{exiuluo}, jap.~\emph{ashura}) oraz
świat bogów (skr.~\emph{deva}, chiń.~\emph{tian}, jap.~\emph{ten}).}

\deferredfootnote[11]{Dosłownie: ,,nie masz ani dwóch, ani trzech ciał''.}

\deferredfootnote[12]{Skr.~\emph{pit\=a-maha}, chiń.~\emph{zu},
jap.~\emph{so}. W~kontekście chińskiego buddyzmu chan i~japońskiego zen
chodzi o~duchowych przodków, nauczycieli, dzięki których przekazowi
teraźniejsi uczniowie odziedziczyli linię przekazu Dharmy.}

\deferredfootnote[13]{Chodzi tutaj o~dostępność nauk buddyjskich.}

\deferredfootnote[14]{Skr.~\emph{sattv\^asattva}, chiń.~\emph{qing
feiqing}, jap.~\emph{j\=o hij\=o}. Świat istot czujących
(skr.~\emph{sattva}, chin. \emph{qing}, jap.~\emph{j\=o}), czyli takich,
które posiadają świadomość oraz rzeczy nieożywionych
(skr.~\emph{asattva}, chin. \emph{feiqing}, jap.~\emph{hij\=o}), takich
jak wszelka roślinność, kamienie, rzeki, itd. De facto w~japońskim
buddyzmie często te ostatnie również uważane były za czujące.}

\deferredfootnote[15]{Tzn. praktykowali ścieżkę buddyjską.}

\deferredfootnote[16]{W domyśle ,,droga prowadząca ku Przebudzeniu''.
Jest odpowiednikiem sanskr.~\emph{bodhi}, które oznacza Najwyższą
i~Doskonałą Mądrość Przebudzenia.}

\deferredfootnote[17]{Skr.~\emph{dharma-pary\=aya}, chiń.~\emph{famen},
jap.~\emph{h\=omon}. Dosłownie: ,,Brama Dharmy''~--- nauki Buddy, które
są niczym wrota, ponieważ przechodząc przez nie istoty osiągają
Przebudzenie.}

\deferredfootnote[18]{,,Świat Dharmy'' (skr.~\emph{dharma-dh\=atu},
chiń.~\emph{fajie}, jap.~\emph{hokkai} lub \emph{h\=okai}). Świat
zjawiskowy, w~którym działa prawo przyczyny i~skutku.}

\deferredfootnote[19]{Skr.~\emph{r\=aga-dvesa-moha},
chiń.~\emph{tanchenchi}, jap.~\emph{Tonjinchi}. Chciwość, gniew
i~ignorancja~--- według buddyzmu trzy podstawowe splamienia umysłu, tzw.
trzy trucizny (skr.~\emph{tri-vi\d{s}a}, chiń.~\emph{sandu},
jap.~\emph{sandoku}).}

\deferredfootnote[20]{Skr.~\emph{karman}, chiń.~\emph{ye},
jap.~\emph{g\=o}. Chodzi o~trzy rodzaje uczynków : uczynki ciałem
(skr.~\emph{k\=aya-karman}, chiń.~\emph{shenye}, jap.~\emph{shing\=o});
uczynki mową (skr.~\emph{v\=ak-karman}, chiń.~\emph{kouye},
jap.~\emph{Kug\=o}); i~uczynki umysłem (skr.~\emph{manas-karman},
chiń.~\emph{yiye}, jap.~\emph{ig\=o}).}

\deferredfootnote[21]{Chiń.~\emph{ruwei}, jap.~\emph{ny\=ui}. Termin ów
posiada kilka znaczeń. Może oznaczać drugi z~osiemnastu stopień praktyki
(skr.~\emph{avasth\=a}, chiń.~\emph{xiuzhu}, jap.~\emph{shuj\=u}) czyli
wzbudzenie w~sobie umysłu dążącego ku przebudzeniu lub też jedenasty
z~owych stopni, który odpowiada wejściu na pierwszy \emph{bh\=umi}
bodhisattwy. Tutaj oznacza raczej spełnienie warunków dla osiągnięcia
przebudzenia. Innymi słowy, przyjęcie wskazań staje się nieodzownym
warunkiem osiągnięcia stanu buddy.}

\deferredfootnote[22]{Skr.~\emph{sa\d{m}gha}, chiń.~\emph{sengjia},
jap.~\emph{s\=ogya}. Dosłownie ,,zgromadzenie''. Nazwa wspólnoty mnichów
buddyjskich.}

\deferredfootnote[23]{Skr.~\emph{śara\d{n}a}, chiń.~\emph{guiyi},
jap.~\emph{kie}. Dosłownie: szukać schronienia, całkowicie zaufać
czemuś. W~naukach buddyjskich oznacza to całkowite powierzenie się Trzem
Drogocennościom~--- Buddzie, Jego Nauce oraz Wspólnocie. Określane jest
to mianem ,,przyjęcia Trzech Schronień (skr.~\emph{triśara\d{n}a},
chiń.~\emph{san guiyi}, jap.~\emph{san kie}. Przyjęcie Trzech Schronień
jest pierwszym krokiem wejścia na ścieżkę buddyjską. Zazwyczaj wiąże się
z~tym przyjęcie pięciu podstawowych wskazań (skr.~\emph{pa\~nca-sila},
chiń.~\emph{wujie}, jap.~\emph{gokai}). Są to: powstrzymywać się od
zabijania; powstrzymywać się od kradzieży; powstrzymywać się wykroczeń
seksualnych; powstrzymywać się od fałszywej mowy; powstrzymywać się od
przyjmowania używek.}

\deferredfootnote[24]{Skr.~\emph{caitya}, chiń.~\emph{zhiduo},
jap.~\emph{seita}. Określenie świętego miejsca. Pierwotnie wierzono, że
\emph{caitya} to miejsce zamieszkiwane przez duchy ziemi. Indyjscy
asceci często zbierali się wokół nich, by prosić o~jałmużnę lokalnych
pielgrzymów i~tym samym składać cześć bóstwom zamieszkującym owo
miejsce.}

\deferredfootnote[25]{Skr.~\emph{t\={\i}rthya}, chiń.~\emph{waidao},
jap.~\emph{ged\=o}. W~Indiach za czasów Buddy Ś\=akyamuniego żyło
sześcioro nauczycieli, którzy głosili poglądy sprzeczne z~nauką Buddy
(skr.~\emph{sat-śastarah}, chiń.~\emph{liushi waidao},
jap.~\emph{rokushi gedo}). Byli to: 1) P\=ura\d{n}a K\=aśyapa
(chiń.~Fulanna Jiashe, jap.~Furanna Kash\=o), który utrzymywał negatywne
stanowisko w~stosunku do moralności zaprzeczając podziałowi na to, co
dobre i~złe; 2) Maskarin Goś\=ala (chiń.~Mojiali Qusheli, jap.~Makkari
Kushari), który głosił poglądy nihilistyczne; 3) Sa\~njayin
Vailasthaputra (chiń.~Shansheye Piluoshizi, jap.~Sanjaya Birachishi),
sceptyk; 4) Ajita Keśakambalin (chiń.~Akiduo Chishekinpoluo, jap.~Agita
Shishakinpara), hołdujący poglądom materialistycznym; 5) Kakuda
K\=aty\=ayana (chiń.~Jialuojiu Duojiazhanyan, jap.~Karakuda Kasenen),
który uważał, iż wszechświat istnieje dzięki siedmiu podstawowym
elementom~--- ziemi, wodzie, ogniu, powietrzu, radości, smutkowi
i~życiu; 6) Nirgrantha J\~n\=at\d{r}putra (chiń.~Niqiantuo Ruotizi,
jap.~Nikenda Nyakudaishi), założyciel dżinizmu.}

\deferredfootnote[26]{Skr.~\emph{tath\=agata}, chiń.~\emph{rulai},
jap.~\emph{nyorai}. Jeden z~tytułów Buddy i~najczęściej używany tytuł
przez historycznego Buddę w~odniesieniu do siebie samego. Najczęstszym
tłumaczeniem tego określenia jest ,,Ten, który tak przyszedł
(\emph{tatha-gata})'' bądź ,,Ten, który odszedł (\emph{tatha-agata})''.}

\deferredfootnote[27]{Skr.~\emph{parinirv\=ana}, chiń.~\emph{ban
niepan}, jap.~\emph{hatsu nehan}. Ostateczna nirwana, którą praktykujący
osiąga po śmierci wcześniej za życia osiągnąwszy całkowity stan
przebudzenia (\emph{bodhi}). Jest to stan całkowitego wyzwolenia się
z~samsary, karmy oraz rozpuszczenie się pięciu skupisk
(skr.~\emph{skandha-pa\~ncaka}, chiń.~\emph{jun}, jap.~\emph{goun}).}

\deferredfootnote[28]{Chiń.~\emph{ganying dao ciao}, jap.~\emph{kann\=o
d\=ok\=o}. Interakcja zachodząca pomiędzy czującymi istotami
i~odpowiedzią buddy. Obopólny rezonans pomiędzy bodźcem po stronie
praktykującego oraz reakcją Buddadharmy.}

\deferredfootnote[29]{Chiń.~\emph{enouduo sanmiao sanpudi},
jap.~\emph{anokutara sammyaku sambodai}. Transliteracja sanskryckiego
\emph{anuttar\=a-samyak-sa\d{m}bodhi}, które oznacza Najwyższe Doskonałe
Przebudzenie.}

\deferredfootnote[30]{Skr.~\emph{bhagavat}, chiń.~\emph{shizun},
jap.~\emph{seson}. Jeden z~dziesięciu tytułów Buddy. Są to: 1)
Ten-który-przyszedł (skr.~\emph{tath\=agata}, chiń.~\emph{rulai}
jap.~\emph{nyorai}); 2) Czci-i-ofiar-godny (skr.~\emph{arhat},
chiń.~\emph{yinggong}, jap.~\emph{arakan} lub \emph{\=ogu}); 3)
Ten-który-posiadł-doskonałą-wiedzę (skr.~\emph{samyak-sambuddha},
chiń.~\emph{zhengbianzhi}, jap.~\emph{sh\=ohenchi}); 4)
Doskonały-w-mądrości-i- postępowaniu-ciała-mowy-i-umysłu
(skr.~\emph{vidy\=a-carana-sampanna}, chiń.~\emph{mingxing zu,
jap.~my\=ogy\=o-soku}); 5) Ten-który-odszedł-do-krainy-Przebudzenia
(skr.~\emph{sugata}, chiń.~\emph{shanshi}, jap.~\emph{zenzei}); 6)
Rozumiejący-sprawy-tego-świata (skr.~\emph{lokavid}, chiń.~\emph{shijian
jie}, jap.~\emph{Sekenge}); 7). Nieprześcigniony (skr.~\emph{annutara},
chiń.~\emph{wushang shi}, jap.~\emph{muj\=oji}); 8). Poskramiacz
[ludzkich umysłów] (skr.~\emph{purusadamya-s\=aratha},
chiń.~\emph{diaoyu daifu}, jap.~\emph{j\=ogojobu}); 9).
Ten-który-naucza-bogów-i-ludzi (skr.~\emph{ś\=ast\=adevamanusy\=an\=am},
chiń.~\emph{tian ren shi}, jap.~\emph{tenninshi}); 10)
Czczony-przez-świat (skr.~\emph{bhagav\=an} lub \emph{l\=okanatha},
chiń.~\emph{foshizun}, jap.~\emph{butsu seson}).}

\deferredfootnote[31]{Skr.~\emph{trividh\=ani ś\={\i}l\=ani},
chiń.~\emph{sanju jingjie}, jap.~\emph{sanj\=uj\=okai}) ustanowione
przez mah\=ay\=anę i~przeciwstawiane sformalizowanym wskazaniom vinai
h\={\i}nay\=any, które reprezentują bardziej duchowe, aniżeli dosłowne,
podejście do zagadnienia moralności. Istnieją dwie podobne ich
interpretacje. Pierwsza z~nich zawarta jest w~Sutrze sieci Brahmy oraz
w~Sutrze naszyjnika z~klejnotów (chiń.~\emph{Yingluo jing},
jap.~\emph{Y\=orakuky\=o}). Pierwsza i~druga grupa wskazań dotyczą
własnych korzyści duchowych, a~trzecia grupa odnosi się do praktyki,
której celem jest korzyść w~postaci przynoszenia pożytku innym. Według
drugiej interpretacji, o~której czytamy
w~\emph{Yog\^ac\=arabh\=umi-ś\=astrze} (chiń.~\emph{Yuqié lun},
jap.~\emph{Yugaron}) oraz w~\emph{Sutrze o~stopniach bhumi bodhisattwy}
(skr.~\emph{Bodhisattvabh\=umi-s\=utra}, chiń.~\emph{Dichí jing},
jap.~\emph{Jiji ky\=o}), pierwsza grupa wskazań (chiń.~\emph{lüyi jie},
jap.~\emph{ritsugi kai}) zawiera w~sobie cały zestaw wskazań pratimoksza
poziomu hinay\=any, tzw. pratimoksza (skr.~\emph{pr\=atimoksa},
chiń.~\emph{poluotimucha}, jap.~\emph{haradaimokusha}), druga grupa
(skr.~\emph{kuśala-dharma-sa\d{m}gr\=ahaka-ś\={\i}la}, chiń.~\emph{she
shanfa jie}, jap.~\emph{sh\=o zenh\=o kai}) mówi o~rozwijaniu dobrych
uczynków i~nosi taką samą nazwę jak w~przypadku wcześniejszej
interpretacji, natomiast trzecia grupa nazywana jest ,,wskazaniami,
które przynoszą korzyść istotom (skr.~\emph{sattv\^anugr\=ahaka\d{m}
ś\={\i}lam}, chiń.~\emph{raoyi youqing jie}, jap.~\emph{ny\=oeki uj\=o
kai}). W~tym przypadku druga i~trzecia grupa odzwierciedlają wytyczne
mah\=ay\=any, tym samym rozszerzając pierwotną zawartość vinai.}

\deferredfootnote[32]{Skr.~\emph{daś\^aśubh\=a\d{h}}, chiń.~\emph{shie},
jap.~\emph{j\=uaku}. Jeden z~dziesięciu niewłaściwych czynów  który
stanowi jedno z~tzw. pięciu podstawowych wskazań obowiązujących przy
przyjęciu Trzech Schronień. Wymienić można dwa rodzaje seksualnych
wykroczeń: (A) dotyczące własnego partnera, (B) oraz cudzołóstwo.
Odnośnie pierwszego, dzieli się on na cztery części. 1) niewłaściwe
miejsce, np. w~obecności wizerunków Trzech Skarbów; w~miejscu, gdzie
mieszkają rodzice; na zewnątrz przy świetle słonecznym lub świetle
księżyca; w~pobliżu własnego nauczyciela. 2) niewłaściwa pora: w~okresie
przyjęcia wskazań, w~okresie ciąży; podczas miesiąca po urodzeniu się
dziecka; w~okresie menstruacji. 3) aby chronić dharmę: na przykład,
kiedy uprawiamy seks w~dniu, kiedy otrzymaliśmy wskazania. 4) zboczony
seks: oralny, analny.}

\deferredfootnote[33]{Skr.~\emph{tri-y-adhva-jina}, chiń.~\emph{sanshi
fo}, jap.~\emph{sanzenbutsu}. Są to: Budda Amith\=aba (budda
przeszłości), Budda Ś\=akyamuni (historyczny Budda) oraz Budda Maitreya
(budda przyszłości).}

\deferredfootnote[34]{Jest to fragment pochodzący z~\emph{Sutry sieci
Brahmy}. Sutra ta zawiera zasady dyscypliny bodhisattwy. Została
przywieziona do Chin w~VI wieku przez Param\=arthę~--- indyjskiego
mistrza szkoły yog\=acz\=ary. W~Japonii jest jednym z~najważniejszych
tekstów każdej ze szkół buddyzmu. W~tradycji zen s\=ot\=o, obok
\emph{Czteroczęściowej vinai szkoły Dharmaguptaków}
(skr.~\emph{Dharmaguptaka-vinaya}, chiń.~\emph{Sifen lü},
jap.~\emph{Shibunritsu}), pozostałych tekstów vinai i~pratimoksza,
\emph{Sutra sieci Brahmy} jest jednym z~ważniejszych tekstów dla mnichów
i~jest recytowana regularnie dwa razy w~miesiącu podczas pełni i~nowiu
księżyca w~trakcie tzw. ceremonii odnowienia wskazań
(sanskr.~\emph{po\d{s}adha}, chiń.~\emph{busa}, jap.~\emph{fusatsu}).
W~odróżnieniu od zwyczajnej vinai (chiń.~\emph{lu},
jap.~\emph{ritsu})~--- która nie była odgórnie narzuconym systemem
zakazów obowiązujących wspólnotę mnichów, a~powstawała w~oparciu
o~wykroczenia, jakich dopuszczali się uczniowie za czasów Buddy
Ś\=akyamuniego~--- w~\emph{Sutrze sieci Brahmy} czytamy, że jej źródłem
jest sam Budda Vairocana (chiń.~Piluzhenafo, jap.~Birushanabutsu lub
Dainichinyorai), ucieleśnienie ciała prawdy (skr.~\emph{dharma-k\=aya},
chiń.~\emph{faxin}, jap.~\emph{hosshin}), jednego z~tzw. trzech ciał
buddy (skr.~\emph{trikaya}, chiń.~\emph{sanshen},
jap.~\emph{sanjin})~--- absolutnej natury umysłu buddy. Ów Absolutny
Budda wypromieniował niezliczone miliardy Buddów Ś\=akyamunich w~postaci
ciała emanacji (skr.~\emph{nirm\=a\d{n}a-k\=aya},
chiń.~\emph{yingsheng}, jap.~\emph{\=ojin}), którzy podczas obecnej tzn.
pomyślnej kalpy mieli przekazać nauki niezliczonym czującym istotom
dotyczące wskazań pierwotnego umysłu buddy, przekazywanych od buddy do
buddy. Jako że według \emph{Sutry sieci Brahmy} owych dziesięć głównych
oraz czterdzieści osiem pomniejszych wskazań są wskazaniami, które
przyjmują wszyscy buddowie, a~sam tekst jest pierwotnym źródłem
wszystkich buddów i~warunkiem dla osiągnięcia najwyższego stanu buddy,
wytycza on w~jasny sposób drogę praktyki na poziomie mah\=ay\=any do
osiągnięcia Przebudzenia na poziomie stanu buddy.}

\deferredfootnote[35]{,,Kierunek'' oznacza tutaj świat zjawiskowy,
przedmiot działania świadomości a~więc ,,wrażeń i~myśli''. Buddowie
pasywnie przebywający w~tym stanie (skr.~\emph{sam\=adhi},
chiń.~\emph{sanmei}, jap.~\emph{zammai}) nie lgnąc do zewnętrznych
bodźców pozostawiają żadnych myśli ani wrażeń. Czujące istoty natomiast,
aktywnie przebywając w~świeckim świecie, muszą posługiwać się
intelektem, lecz nie przywiązują się do obiektów jego działania tym
samym ,,nie objawiając w~swych myślach i~wrażeniach żadnego
z~kierunków''.}

\deferredfootnote[36]{Skr.~\emph{buddha-k\=arya}, chiń.~\emph{foshi},
jap.~\emph{butsuji}. Dosłownie ,,rzecz, którą czyni Budda''.}

\deferredfootnote[37]{Skr.~\emph{nairm\=a\d{n}ika-buddha},
chiń.~\emph{fohua}, jap.~\emph{bukke}.}

\deferredfootnote[38]{W znaczeniu ,,inherentne''.}

\deferredfootnote[39]{Chodzi o~ślubowanie wzbudzenia w~sobie umysłu
pragnącego osiągnięcia przebudzenia.}

\deferredfootnote[40]{Skr.~\emph{bodhi-citta-utp\=ada},
chiń.~\emph{fapudixin}, jap.~\emph{bodaishin}. Umysł aspirujący do
osiągnięciu najwyższego stanu buddy. W~istocie to samo co umysł buddy
(chiń.~\emph{foxin}, jap.~\emph{busshin}). Umysł nazywany jest aspiracją
(skr.~\emph{adhy\=aśaya}, chiń.~\emph{faxin}, jap.~\emph{hosshin}),
kiedy budzi się w~nim pragnienie osiągnięcia najwyższej mądrości
(\emph{bodhi}).}

\deferredfootnote[41]{W pełni wyświęconych mnichów
(skr.~\emph{bhik\d{s}u}, chiń.~\emph{biqiu}, jap.~\emph{biku}), w~pełni
wyświęconych mniszek (skr.~\emph{bhik\d{s}u\d{n}\={\i}},
chiń.~\emph{biqiuni}, jap.~\emph{bikuni}), świeckich męskich
praktykujących (skr.~\emph{up\=asaka}, chiń.~\emph{youpose},
jap.~\emph{ubasoku}) oraz świeckich praktykujących kobiet
(skr.~\emph{up\=asik\=a}, chiń.~\emph{youpoyí}, jap.~\emph{ubai}).}

\deferredfootnote[42]{Cztery rodzaje narodzin
(skr.~\emph{catasro-yonaya\d{h}}, chiń.~\emph{sisheng},
jap.~\emph{shish\=o}). Są to: 1) narodziny z~jaja
(skr.~\emph{a\d{n}\d{d}a-ja}, chiń.~\emph{luansheng},
jap.~\emph{ransh\=o}), 2) narodziny z~łona (skr.~\emph{jar\=ayuj\=a},
chiń.~\emph{taisheng}, jap.~\emph{taish\=o}), 3) narodziny z~wilgoci
(skr.~\emph{sa\d{m}sveda-j\=a}, chiń.~jap.~\emph{shissh\=o}), 4)
narodziny w~wyniku przemiany (skr.~\emph{upap\=aduka},
chiń.~\emph{huasheng}, jap.~\emph{kesh\=o}, np. narodziny boga.}

\deferredfootnote[43]{Skr.~\emph{kalpa}, chiń.~\emph{jie},
jap.~\emph{k\=o}. Najdłuższy okres czasu w~indyjskiej kosmologii, który
odpowiada czasowi pomiędzy stworzeniem, trwaniem, końcem i~ponownym
stworzeniem wszechświata. Jednym z~przykładów obrazujących długość kalpy
jest parabola definiująca kalpę jako czas, jaki musi minąć zanim
zbierzemy wszystkie ziarenka maku rozrzucone w~mieście rozciągniętym na
obszarze około szesnastu tysięcy metrów kwadratowych, zakładając, iż
podnosimy jedno ziarno raz na trzy lata.}

\deferredfootnote[44]{Skr.~\emph{p\=aramit\=a}, chiń.~\emph{boluomiduo},
jap.~\emph{haramita}). Dosłownie: ,,przejście na drugi brzeg''. Termin
ten odnosi się do praktyk, dzięki którym jesteśmy w~stanie przekroczyć
ocean samsary i~świat narodzin i~śmierci i~dostać się na drugi brzeg,
nirwanę.}

\deferredfootnote[45]{Są to tzw. cztery sposoby, w~jakie bodhisattwa
zjednuje sobie innych, by tym samym nieść pomoc istotom
(skr.~\emph{catu\d{h}-sa\d{m}graha-vastu}, chiń.~\emph{s\`{\i} shefa},
jap.~\emph{shi sh\=oh\=o}). Szczodrość (skr.~\emph{d\=ana},
chiń.~\emph{bushi}, jap.~\emph{fuse}) może być zarówno materialna jak
i~niematerialna, np. głoszenie nauki Buddy. Miłujące słowa
(skr.~\emph{priya-vacana}, chiń.~\emph{aiyu}, jap.~\emph{aigo}) to
zwracanie się do innych życzliwie. Dobrotliwość lub działanie
przynosząca pożytek (skr.~\emph{artha-kriy\=a}, chiń.~\emph{lixing},
jap.~\emph{rigy\=o}) to pomaganie istotom za pomocą czynów ciała, mowy
i~umysłu. Utożsamianie się z~innymi (skr.~\emph{sam\=an\^arthat\=a},
chiń.~\emph{tongshi}, jap.~\emph{d\=oji}) to stawianie siebie w~takiej
samej sytuacji co inni i~towarzyszenie im w~tym co robią. Związane jest
to z~tym, że bodhisattwa jest też w~stanie przyjąć formę poszczególnej
istoty, by tym samym jej pomóc.}

\deferredfootnote[46]{Chiń.~\emph{pusa}, jap.~\emph{bosatsu}. Osoba,
która wzbudziła w~sobie umysł pragnienia osiągnięcia Przebudzenia
(skr.~\emph{bodhi-citta-utp\=ada}, chiń.~\emph{faxin},
jap.~\emph{hosshin} lub \emph{hotsubodaishin}) nie dla siebie samego,
lecz dla wszystkich czujących istot.}

\deferredfootnote[47]{Jest to fragment pochodzący z~dwunastego rozdziału
\emph{Sutry lotosu tajemnego prawa}
(sanskr.~\emph{Saddharmapu\d{n}\d{d}ar\={\i}ka-s\=utra},
chiń.~\emph{Miaofalianhuajing}, jap.~\emph{My\=oh\=o renge ky\=o}).}

\deferredfootnote[48]{Jest to odniesienie do opowieści pochodzącej
z~,,Kong Yu zhuan'' (jap.~,,K\=o Yu den'', ,,Przekaz o~Kong Yu'')
z~\emph{Kroniki dynastii Jin} (chiń.~\emph{Jinshu}, jap.~\emph{Shinjo}),
chińskiej kroniki historycznej z~ok. 664~roku. Tytułowy Kong Yu
spacerując nad brzegiem rzeki zobaczył uwięzionego w~pułapkę żółwia,
który miał zostać sprzedany, odkupił go i~wypuścił z~powrotem do rzeki.
Żółw, odpływając, czterokrotnie zwrócił głowę w~lewą stronę. Kiedy
w~późniejszym czasie Kon Yu został mianowany namiestnikiem prowincji
Yufou (jap.~Yofu), odlano mu pieczęć z~widniejącą nań głową żółwia,
która była odwrócona w~lewą stronę. Czterokrotnie próbowano odlać na
nowo pieczęć, ale za każdym razem było tak samo.}

\deferredfootnote[49]{Odniesienie do starożytnej przypowieści chińskiej.
Za czasów panowania wschodniej dynastii Han (25-220 n.e.)
dziewięcioletni Yang Bao bawiąc się w~górach Huayin (jap.~Kainsan)
pomógł leżącemu na ziemi wróblowi, którego zaczęły już zjadać mrówki po
tym, gdy został zaatakowany przez sowę. Yang Bao zaopiekował się nim
i~do wieczora ptak ozdrowiał. Tej samej nocy we śnie pojawił mu się
wysłannik bogini Xiwangmu (jap.~Sei\=obo) i~w podzięce ofiarował mu
cztery białe pierścienie przepowiadając, że każdy z~jego potomków, aż po
czwarte pokolenie, będzie nosić ów pierścień, który należy się tylko
tym, którzy odznaczają się czystym sercem i~dosięgną ranki tzw. ,,trzech
ekscelencji'' (chiń.~\emph{sanfu}, jap.~\emph{sampu}), co było zbiorowym
określeniem na trzech najwyższych urzędników w~starożytnych Chinach.
Należeli do nich: Najwyższy Sekretarz (chiń.~\emph{taishi},
jap.~\emph{daishi}), Najwyższy Guwerner (chiń.~\emph{taifù},
jap.~\emph{daifu}) oraz Najwyższy Obrońca (chiń.~\emph{taibao},
jap.~\emph{daiho}). Słowa przepowiedni ziściły się i~przez cztery
następne pokolenia synowie Yang Bao służyli w~urzędzie ,,trzech
ekscelencji''.}

\deferredfootnote[50]{Chiń.~\emph{xingchi}, jap.~\emph{gy\=oji}.
Nieustanne trwanie w~praktyce buddyjskiej.}

\deferredfootnote[51]{Chiń.~\emph{yanfundi}, jap.~\emph{enbudai}.
W~kosmologii buddyjskiej jest to jeden z~kontynentów, który rozciąga się
na południe od stojącej w~centrum wszechświata góry Sumeru
(chiń.~\emph{xumishan}, jap.~\emph{shumisen}). Kontynent ten
zamieszkiwany jest przez ludzi.}

\deferredfootnote[52]{Chiń.~\emph{suopo}, jap.~\emph{shaba}. Sah\=a
oznacza ,,miejsce, w~którym doświadcza się cierpienia'' i~mianem tym
określa się świat, w~którym żyjemy i~w którym Budda Ś\=akyamuni nauczał
Dharmy.}

\deferredfootnote[53]{Patrz przypis 48.}

\deferredfootnote[54]{Patrz przypis 49.}

\deferredfootnote[55]{Skr.~\emph{up\=aya-kauśalya}, chiń.~\emph{fangbian
shanqiao}, jap.~\emph{h\=oben zenk\=o}. Metoda, środek, zręczność
w~środkach. Chodzi o~nauki, które udzielane są zgodnie z~potencjałem
ucznia. Jedną z~najbardziej znanych paraboli będących typowym przykładem
up\=aya jest historia o~płonącym domu z~trzeciego rozdziału \emph{Sutry
lotosu tajemnego prawa}. Otóż pewnego dnia w~domu zamieszkanym przez
zamożnego ojca z~dziećmi wybuchł pożar. Ojciec próbował krzykiem zmusić
dzieci, by opuściły płonący dom, ale te zajęte były zabawą i~nie
zwracały uwagi na panikę ojca. Wówczas mężczyzna wymyślił praktyczny
sposób na to, by uratować dzieci przed spłonięciem. Jako że wiedział, iż
te uwielbiają zabawki, zawołał je, by wyszły na zewnątrz przed bramę,
gdzie stoją wozy zaprzężone w~kozy, jelenie i~woły, o~których od zawsze
marzyły. Jak się spodziewał, po chwili dzieci wybiegły dławionego przez
ogień domu, ale zamiast wozów, które obiecał im ojciec, czekał na nie
wóz wysadzony drogocennymi kamieniami zaprzężony w~najczystszej krwi,
przepięknego bawoła. W~tej paraboli ojciec jest Buddą a~dzieci to
czujące istoty. Palący się dom to świat pożerany płomieniami narodzin,
starości, choroby i~śmierci. Nauki Buddy są zatem jak obietnica ojca,
który zapewnia je o~tym, iż większą błogością niż przyziemne
przyjemności jest osiągnięcie nirwany.}

\deferredfootnote[56]{Dosłownie: ,,dźwięków i~kształtów''.}

\deferredfootnote[57]{Chiń.~\emph{jixin shi fo}, jap.~\emph{sokushin ze
butsu}. Umysł czujących istot jest już od samego początku buddą,
niezależnie od tego czy poprzez praktykę i~dyscyplinę nad nim pracujemy
i~oczyszczamy go. Wyrażenie często używane w~szkołach buddyzmu tzw.
natychmiastowych ścieżek, szczególnie w~buddyzmie chan.}


% stopka TTD

\vfill

\parindent 0pt

\setbox0=\hbox{\includegraphics[scale=0.3]{ttd-logo.jpg}}
\advance\hsize by -\wd0
\advance\hsize by -0.5cm
\setbox1=\vbox{
	\parskip 2ex
	\small

	Projekt \href{http://ttd.mahajana.net}{Tłumaczenia
	Tekstów Dharmy -- ,,Kumarajiva''}\\
	Tekst nr 9, publikacja lipiec 2013

	Tekst objęty licencją \includegraphics[scale=0.5]{../by-nd.png}
		\href{http://creativecommons.org/licenses/by-nd/3.0/}
		{Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 Unported}

	Skład wykonano w~systemie \href{http://www.latex-project.org/}{\LaTeXe}

	Tekst dostępny na stronie \href{http://mahajana.net}{www.mahajana.net}
}

\advance\hsize by \wd0
\advance\hsize by 0.5cm

\setbox3=\hbox{\vbox{
		\vskip 5pt%
		\hbox{%
			\hskip 0.1cm%
			\vbox to 4cm{\hbox{\usebox0}\vfill}%
			\hskip 0.1cm%
			\vbox to 4cm{\hbox{\usebox1}\vfill}%
			\hskip 0.1cm%
		}%
		\vskip 5pt%
	}}

\def\framedhbox#1#2{
	\dimen0=\wd#1	% pude³ko
	\dimen1=\ht#1	% 
	\dimen2=#2	% grubo¶æ ramki
	\advance\dimen0 by 2\dimen2%

	\hrule width \dimen0 height \dimen2%
	\vrule width \dimen2 height \dimen1%
	\copy#1%
	\vrule width \dimen2 height \dimen1%
	\hrule width \dimen0 height \dimen2%
}

\framedhbox{3}{0.5pt}

\end{document}
